نفس متوجه به آخرت اگر از باب تناهى قبول تأثير و يا تناهى تأثير ، مضمحل شود ، هرگز مصداق اقتضاى شىء بالذات عدم خويش را نمىباشد و اگر مواد ، بالذات از جهت تأثير و تأثر ، متناهى باشند ، امدادات علوى در ذات بالذات قابل عدم ، آن را باقى و ابدى نمىنمايد و يكى از اشكالات اساسى بر ازليت ابدان فلكيّه همين است . اما اين بحث كه موت ، بالعرض بر نفوس واقع است و رحلت نفوس از اين عالم به عالم ديگر همان ولادت ديگرى است ، مطلبى تام است كما اين كه اهل حكمت گويند : موت ، بالذات بر ابدان و بالعرض بر نفوس عارض مىشود و موت ، نيست مگر خروج نفس از غبار و غواشى لازم ابدان و جلابيب لازم عالم ماده ، لذا صاحبان ولايت كلى كه به وجود حقانى متلبس شده‌اند به واسطهء قبول موت اختيارى ، بارها طعم مرگ را چشيده و با آن انس حاصل نموده‌اند ، مرگ براى آنها زندگى در زندگى است و به واسطهء تخريب عالم مادى ازلى در همين عالم دنيا ، از موت استقبال مىنمايند و لسان آنان به اين كلام معجز نصاب « إنّي آنس بالموت من الطفل بثدي أمّه » مترنّم است . مسأله ديگر آن كه : حقيقت انسان كامل از باب جامعيت نسبت به جميع